Elektrik kablosu kesitleri ve türleri

1. Önce güvenlik ve yerel kurallar

Bu rehber konuyu anlamanız içindir, elektrik işi yapmanız için değil. Pek çok ülkede yeni hat çekmek ve sabit tesisatta değişiklik yapmak yalnızca yetkili bir elektrikçi tarafından yapılabilir ya da onaylanabilir; kurallar, gerilimler ve kablo kesitleri de ülkeden ülkeye farklıdır. Herhangi bir şeye dokunmadan önce devreyi mutlaka kapatın, tekrar açılmayacak şekilde emniyete alın ve enerjinin kesildiğini ölçerek doğrulayın. Emin olmadığınızda yetkili bir elektrikçiye danışın.

2. Kablo kesiti ne demek?

Dünyanın büyük bölümünde iletkenin boyutu mm² cinsinden kesitiyle belirtilir (1,5, 2,5, 4, 6 mm² gibi). Kuzey Amerika ise AWG (American Wire Gauge) sistemini kullanır; burada küçük sayı kalın kablo demektir: 12 AWG, 14 AWG’den kalındır.

Kalın iletken aşırı ısınmadan daha fazla akım taşır ve uzun mesafede daha az gerilim kaybeder. Bir kablonun taşıyabileceği akım döşeme şekline de bağlıdır: boru içinde, yalıtım malzemesinin içine gömülü ya da başka kablolarla demet hâlinde giden kablo daha çok ısınır ve daha az akım taşımalıdır.

3. Kablo ve sigorta birlikte seçilir

Otomatik sigorta (veya eriyen sigorta) kabloyu korur; bu yüzden değeri hiçbir zaman kablonun taşıyabileceği akımı aşmamalıdır. Konutlarda bakır iletkenler için tipik eşleşmeler:

Bunlar kural değil, yaygın örneklerdir: doğru kesit ülkenizin yönetmeliğine, döşeme şekline ve kablo uzunluğuna bağlıdır. Kablo kesiti hesaplama aracı her iki sistem için de tahmini bir değer verir.

4. Uzun hatlar ve gerilim düşümü

Her kablonun bir direnci vardır, bu yüzden kablo boyunca gerilimin bir kısmı kaybolur. Bahçedeki bir yapıya ya da atölyeye giden uzun hatlarda bu düşüm, motorları zorlayacak ve lambaları karartacak kadar büyüyebilir. Son devreler için yaygın tasarım sınırı yaklaşık %3’tür. Düşüm fazlaysa akım daha ince bir kabloya izin verse bile bir üst kesite geçmek gerekir. Gerilim düşümü hesaplama aracı belirli bir uzunluk, akım ve kesit için düşümü hesaplar.

5. Yaygın kablo türleri

• Kılıflı tesisat kablosu: iki veya üç damarın tek bir dış kılıf içinde olduğu kablo; Almanya’da ve Avrupa’nın büyük bölümünde NYM, Birleşik Krallık’ta twin and earth, ABD’de NM-B (genellikle Romex diye bilinir). Duvar içindeki sabit tesisatta kullanılır.
• Tek damarlı iletkenler: H07V-U/R (NYA) veya THHN gibi; boru içinden çekilir.
• Esnek kablolar: H05VV-F (TTR) veya H07RN-F gibi; cihazlar ve uzatma kabloları içindir, sabit tesisat için değil.
• Dış ortam ve yeraltı kabloları: NYY veya UF-B gibi; neme, güneş ışığına ya da doğrudan toprağa gömülmeye uygundur.

6. Renk kodları

Eski tesisatlarda farklı renkler kullanılmış olabilir. Asla yalnızca renge güvenmeyin; uygun bir gerilim test cihazıyla kontrol edin.

Sık yapılan hatalar

• Atmasın diye daha büyük bir sigorta takmak; bu, kabloyu korumasız bırakır.
• Kablo kesitini yalnızca akıma göre seçip uzun hatlarda gerilim düşümünü hesaba katmamak.
• Esnek kabloyu ya da uzatma kablosunu kalıcı sabit tesisat olarak kullanmak.
• Eski bir tesisatta kablo renklerinin doğru olduğunu ölçmeden varsaymak.
• Devreyi kapatıp enerjinin kesildiğini doğrulamadan üzerinde çalışmak.

Sık sorulan sorular

Kaynaklar

• Wikipedia — Electrical wiring
• Wikipedia — American wire gauge